Bij SUE werken we vanuit een helder principe: invloed is alleen ethisch als het de persoon die je wilt beïnvloeden beter af maakt. Hier vind je alle tools om je hierbij te helpen, samen met onze visie op Behavioural Design ethiek. Zodat we met z'n allen bezig zijn met vooruitgang en positieve doorbraken.
Om ethische toetsing praktisch te maken, gebruiken we een set vragen die we bij elke interventie doorlopen. Niet als bureaucratische checklist, maar als reflectiegereedschap dat ervoor zorgt dat we nooit per ongeluk de verkeerde kant op gaan. Het dwingt ons om vanuit het perspectief van de persoon die we beïnvloeden te redeneren. Niet vanuit ons eigen belang, en niet vanuit abstracte principes.
Kan de ander nog steeds nee zeggen? Goede interventies vergroten keuzes, ze sluiten ze niet af. Als je ontwerp werkt doordat mensen géén uitweg meer zien, zit je aan de verkeerde kant.
Is deze persoon er morgen beter van? Niet alleen jij. Niet alleen je opdrachtgever. De persoon zelf. Als je die vraag eerlijk stelt en het antwoord je ongemakkelijk maakt, luister daarnaar.
Zou je methode standhouden als je hem volledig transparant maakte? Als de interventie ineens niet meer werkt zodra mensen er weet van hebben, is dat een rood signaal.
Dient dit wat de persoon écht wil, of alleen wat ze nu willen? Iemand wil nu iets kopen. Ze willen ook financieel stabiel zijn. Goede interventies sluiten aan bij het diepere doel, niet bij een impuls die ze later betreuren.
Ethiek moet je kunnen toepassen, niet alleen begrijpen. We hebben een set tools ontwikkeld die je helpen om in elke situatie aan de juiste kant te blijven, en we delen ze gratis met iedereen. Je vindt ze hieronder. Verderop op de pagina lees je meer over de drie niveaus waarop ze werken.
Praktische hulpmiddelen die we gebruiken in onze trainingen. Gratis te downloaden in Nederlands en Engels.
Ons volledige ethische kader: van de definitie van invloed vs. manipulatie tot de drie niveaus van ethisch ontwerp en hoe je dit toepast in de praktijk.
Een overzicht van de meest relevante cognitieve biases voor Behavioural Designers, inclusief ethische aandachtspunten per bias.
Een set kaarten om ethische dilemma’s in je team bespreekbaar te maken. Op organisatie-, project- en persoonlijk niveau.
Stel mensen altijd centraal
Bekijk problemen vanuit menselijke kwetsbaarheden, niet vanuit slechte intenties
Vertrouw niet op aannames, maar zoek bewijs
Denk outside-in, laat empathie je leidraad zijn
Help mensen betere beslissingen te nemen
Maak gewenst gedrag zo eenvoudig mogelijk
Stuur op opschaling en verduurzaming van positief gedrag
Combineer groei met verantwoordelijkheid
Houd altijd rekening met mogelijke risico's en onbedoelde gevolgen
Bestrijd onrecht en richt nooit opzettelijk schade aanBescherm privacyLieg niet
Positieve invloed helpt mensen een beslissing te nemen die hun eigen situatie verbetert. Manipulatie gebruikt dezelfde technieken, maar puur in het belang van de beïnvloeder, ten koste van de ander. Het onderscheid zit in wie er profiteert. Invloed helpt de ander. Manipulatie helpt jezelf. De transparantietoets is een praktische hulp: zou je methode standhouden als de doelgroep precies wist wat je doet en waarom?
Nudging is een neutrale techniek. Of het ethisch is, hangt volledig af van de intentie en het resultaat. Een nudge die mensen helpt beter te sparen, gezonder te eten of veiliger te rijden is ethisch te rechtvaardigen: het dient het belang van de persoon zelf. Een nudge die mensen onbewust meer doet uitgeven dan ze willen, of hen naar een keuze duwt die hen schaadt, is manipulatie. De techniek bepaalt de ethiek niet, het doel wel.
Al onze trainingen zijn gefundeerd in outside-in denken: radicaal vertrekken vanuit de psychologie van de doelgroep. Elke interventie en techniek die we aanleren is bedoeld om de progressie te helpen realiseren die iemand probeert te bereiken. Dat is de ethiek in de kern van de methode. Daarnaast hangen de Guiding Ethical Behavioural Design Principles als constante herinnering groot aan de muur, niet als sluitstuk van het curriculum, maar als uitgangspunt van elk ontwerp.
Grijze gebieden bestaan. Niet elke opdracht is zwart-wit ethisch of onethisch. In die gevallen hanteren we de volgende aanpak: we stellen expliciet de vraag wie beter af wordt van de interventie, we toetsen of de methoden transparant zouden kunnen zijn, en we bespreken de twijfels actief met de opdrachtgever. Als we na die reflectie nog steeds twijfelen, nemen we de opdracht niet aan. Twijfel is een signaal.
Ja. Commerciële doeleinden zijn op zichzelf niet onethisch. Mensen helpen een product te kiezen dat echt bij hen past, een dienst te begrijpen, of een aankoop te doen die ze ook echt willen, dat is legitiem en waardevol. De ethische grens ligt niet bij commercieel vs. niet-commercieel, maar bij de vraag: wordt de klant beter of slechter af van de interactie? Als het antwoord beter is, werken we graag mee.
Leer gedragsontwerp toepassen op jouw eigen praktijk. Van het begrijpen van menselijk gedrag tot het ontwerpen van interventies die echt werken.
