De meeste logische modellen stoppen bij het eerste-orde-effect: als we X doen, gebeurt Y. SUE traint beleids-, programma- en impactteams om de gedragslaag onder het schema toe te voegen, en om vooraf te doordenken wat een interventie verderop teweegbrengt.
"Het schema klopte perfect op de slide. In de praktijk liep het compleet anders."
10.000+ professionals opgeleid, waaronder mensen van
Sommige zijn gedocumenteerd door de WRR, andere door Kahneman en Lipsky. Ze gelden voor de doelgroep van je interventie en voor de uitvoerder die het in de praktijk brengt. Geen van alle staat op het schema, en elke is ontwerpbaar.
De meeste theory of change-schema's brengen het beoogde resultaat in kaart en stoppen daar. Ze brengen zelden in kaart welk gedrag er elders verschuift als reactie op de interventie.
Een logisch model gaat ervan uit dat mensen de interventie afwegen en daarnaar kiezen. Het meeste gedrag verloopt via de automatische piloot, gewoonte en sociale bevestiging, niet via een bewuste afweging.
De WRR liet het in 2017 al zien: een theory of change rekent op mensen die plannen, volhouden en weerstand bieden aan verleiding. Voor grote groepen is dat zwaarder dan het schema laat zien, vooral onder druk.
Bestuurskundige Michael Lipsky beschreef het al in 1980: de uitvoerder met beperkte tijd en veel discretie bepaalt wat de interventie in de praktijk betekent, niet het schema.
Wat de norm lijkt in de gemeenschap of de sector, wordt de norm. Een interventie die daaraan voorbijgaat, verliest het meestal.
Niet de theorie op papier, maar de standaardoptie, het aanmeldproces en het aantal stappen bepalen wat de meeste mensen daadwerkelijk doen.
De meeste theory of change-documenten spreken het bewuste, rationele deel aan. Maar gedrag zit in de automatische piloot. Argumenten bereiken die laag niet.
Een theory of change brengt in kaart hoe en waarom een interventie tot een specifiek resultaat zou moeten leiden. De meeste theories of change stoppen bij die eerste pijl: als we X doen, gebeurt Y. Maar een interventie staat niet op zichzelf. Ze verandert ook prikkels, gewoontes en normen elders in het systeem. In Gamechangers beschrijft Tom de Bruyne hoe kleine, gerichte interventies grote systemische verandering ontketenen, en waarom je vooraf moet doordenken wat een interventie verderop veroorzaakt. Precies de laag die de meeste theory of change-trajecten missen.
Een standaard theory of change stopt bij de causale keten en een eindevaluatie. Wij voegen daar twee scherpe stappen aan toe: het gedrag zelf ontwerpen, en vooraf doordenken wat de interventie verderop veroorzaakt. Sla een van de vier stappen over, en de theorie blijft een schema dat de praktijk niet overleeft.
De beleids-, programma- en evaluatieprofessionals onder onze 10.000+ alumni hebben één ding gemeen.
De combinatie van theorie en praktijk trekt je echt uit je comfortzone. Altijd een bonus: de docenten zijn inspirerend en enthousiast. Ik ga dit gebruiken in mijn privé- en werkleven.

Het was een geweldige manier om snel op de hoogte te komen van de nieuwste principes van gedragsverandering. Ik gebruik het aangereikte framework veel, het heeft mijn aanpak van vraagstukken totaal veranderd.

Gedragsverandering in dit format kan ik direct toepassen in mijn werk. Je kunt er zoveel mee, het is heel breed inzetbaar in elk vraagstuk waarin je een verandertheorie moet onderbouwen.

De Fundamentals Course leert je de volledige Behavioural Design Methode: van gedragsdiagnose tot interventieontwerp. Precies de laag die de meeste theory of change-trainingen missen. Online zelf te volgen, of als tweedaagse live training.
Wil je de theory of change van je eigen organisatie samen toetsen? Bekijk de incompany formats ↓
Drie incompany formats, afhankelijk van hoe diep je wilt gaan en hoelang je wilt bouwen. Steeds toegepast op het programma of beleid dat in jullie eigen organisatie speelt.
De meeste gedragswetenschappelijke kennis zit opgesloten in academische papers en adviesrapporten. SUE bouwde het Influence Framework, een praktisch stappenplan dat elke beleids- of programmaprofessional kan toepassen zonder wetenschappelijke achtergrond.
“ SUE Behavioural Design was een echte ervaring die me anders naar gedrag liet kijken. Ze nemen je op een zeer pragmatische manier mee langs uitdagende thema's. Ik denk dat het Influence Framework veel problemen in de wereld zal oplossen. Het is meer dan alleen een methode, het is een fundamenteel andere manier van denken.
Diepgaande artikelen over de gedragswetenschap achter beleid, programma's en overheidscommunicatie, geschreven vanuit de praktijk van SUE.
Hoe overheidsorganisaties gedragswetenschap inzetten om programma's en beleid te ontwerpen die burgers echt bewegen.
Lees artikel →De meest voorkomende ontwerpfouten achter een theory of change die op papier klopt, en hoe je ze op tijd vangt.
Lees artikel →Vertrouwen is geen communicatievraagstuk, maar het resultaat van consistent ervaren gedrag, en dat hoort in je theory of change.
Lees artikel →Welke trainingsvorm past bij welk programma, van individuele verdieping tot een organisatiebreed traject.
Lees artikel →De definitie, de grenzen en de ethiek van nudging als interventie, met concrete voorbeelden.
Lees artikel →Alles over nudging als interventie: de theorie, de toepassing en de meest gebruikte technieken.
Lees artikel →Een theory of change is een schema of verhaal dat in kaart brengt hoe en waarom een interventie tot een specifiek resultaat zou moeten leiden. Het legt de aannames, de beoogde activiteiten en de causale keten vast die daarnaartoe leiden.
Een logisch model somt input, activiteiten, output en outcome op in een rechte lijn. Een theory of change gaat verder en legt de onderliggende aannames uit: waarom de activiteit tot de outcome zou moeten leiden, en onder welke voorwaarden. Beide stoppen meestal bij het eerste-orde-effect en brengen zelden in kaart wat de interventie verder verandert.
Niet als losse facilitatiedienst. SUE voegt de laag toe die de meeste theory of change-trajecten overslaan: het echte gedrag achter het beoogde resultaat diagnosticeren, en de tweede en derde orde effecten voorspellen voordat de interventie wordt uitgevoerd. Heeft jouw organisatie al een theory of change, dan helpt de training bij SUE om die kritisch te testen en te versterken.
De Fundamentals Course start vanaf €1.190 online of €1.490 als tweedaagse live training. Voor teams ontwerpen we een incompany Masterclass vanaf €7.990, een Sprint vanaf €11.900 of een Learning Journey op maat.
Beleidsmedewerkers, programmamanagers, impact- en evaluatieprofessionals en iedereen bij een overheid, fonds of maatschappelijke organisatie die een theory of change bouwt of ernaar handelt. Je hebt geen voorkennis van gedragswetenschap nodig om te beginnen.
Een theory of change gaat er meestal van uit dat mensen reageren op de genoemde prikkel: als we informeren, kiezen ze anders. In de praktijk verloopt de meeste gedrag automatisch, via gewoontes, sociale normen en defaults, niet via een bewuste afweging. Zonder gedragslaag verklaart een theory of change de logica op papier, maar niet wat er echt gebeurt.
Van het schema op de slide naar het gedrag in het veld. De Behavioural Design Methode geeft je het kader om het te ontwerpen, en te voorspellen wat het teweegbrengt.