Thema Theory of Change
Behavioural Design voor theory of change

Je theory of change verklaart waarom de interventie zou moeten werken. Zelden wat het verder verandert.

De meeste logische modellen stoppen bij het eerste-orde-effect: als we X doen, gebeurt Y. SUE traint beleids-, programma- en impactteams om de gedragslaag onder het schema toe te voegen, en om vooraf te doordenken wat een interventie verderop teweegbrengt.

Bekijk trainingen → Individueel of met je programmateam
10.000+
opgeleid
9.3/10
beoordeling
EQAC
gecertificeerd
€1.190
vanaf ex BTW
Programmateam brengt tweede orde effecten in kaart tijdens de Behavioural Design training bij SUE Amsterdam
Herkenbaar bij programmateams

"Het schema klopte perfect op de slide. In de praktijk liep het compleet anders."

10.000+ professionals opgeleid, waaronder mensen van

ING Heineken KPN ANWB Randstad Achmea Eneco Centraal Beheer ING Heineken KPN ANWB Randstad Achmea Eneco Centraal Beheer
De krachten die het schema niet laat zien

Zeven krachten die je theory of change tegenwerken

Sommige zijn gedocumenteerd door de WRR, andere door Kahneman en Lipsky. Ze gelden voor de doelgroep van je interventie en voor de uitvoerder die het in de praktijk brengt. Geen van alle staat op het schema, en elke is ontwerpbaar.

01 - De eerste-orde-val

Het schema stopt een stap te vroeg

De meeste theory of change-schema's brengen het beoogde resultaat in kaart en stoppen daar. Ze brengen zelden in kaart welk gedrag er elders verschuift als reactie op de interventie.

02 - De prikkel-aanname

Mensen reageren zelden op de genoemde prikkel

Een logisch model gaat ervan uit dat mensen de interventie afwegen en daarnaar kiezen. Het meeste gedrag verloopt via de automatische piloot, gewoonte en sociale bevestiging, niet via een bewuste afweging.

03 - Doenvermogen

Weten is nog geen doen

De WRR liet het in 2017 al zien: een theory of change rekent op mensen die plannen, volhouden en weerstand bieden aan verleiding. Voor grote groepen is dat zwaarder dan het schema laat zien, vooral onder druk.

04 - Street-level uitvoering

De theorie sneuvelt bij de uitvoering

Bestuurskundige Michael Lipsky beschreef het al in 1980: de uitvoerder met beperkte tijd en veel discretie bepaalt wat de interventie in de praktijk betekent, niet het schema.

05 - Sociale normen

Mensen doen wat ze anderen zien doen

Wat de norm lijkt in de gemeenschap of de sector, wordt de norm. Een interventie die daaraan voorbijgaat, verliest het meestal.

06 - Defaults

De standaardoptie bepaalt het gedrag

Niet de theorie op papier, maar de standaardoptie, het aanmeldproces en het aantal stappen bepalen wat de meeste mensen daadwerkelijk doen.

07 - System 1

96% van gedrag is automatisch

De meeste theory of change-documenten spreken het bewuste, rationele deel aan. Maar gedrag zit in de automatische piloot. Argumenten bereiken die laag niet.

Lees het volledige artikel: waarom gedragsinterventies mislukken → Behavioural Design voor de overheid →
Behavioural Design is de missende laag.

Je theory of change is een hypothese. Elke interventie reikt verder dan het vakje op het schema.

Een theory of change brengt in kaart hoe en waarom een interventie tot een specifiek resultaat zou moeten leiden. De meeste theories of change stoppen bij die eerste pijl: als we X doen, gebeurt Y. Maar een interventie staat niet op zichzelf. Ze verandert ook prikkels, gewoontes en normen elders in het systeem. In Gamechangers beschrijft Tom de Bruyne hoe kleine, gerichte interventies grote systemische verandering ontketenen, en waarom je vooraf moet doordenken wat een interventie verderop veroorzaakt. Precies de laag die de meeste theory of change-trajecten missen.

1
Diagnose het gedrag, niet alleen de outcome. Je brengt in kaart welke krachten het huidige gedrag vasthouden, zodat je theory of change is gebouwd op hoe mensen echt beslissen, niet op hoe het schema aanneemt dat ze beslissen.
2
Ontwerp de interventie. Via het SUE Influence Framework ontwerp je een interventie die het gewenste gedrag de makkelijkste keuze maakt, niet alleen de logische.
3
Voorspel de tweede en derde orde. Je denkt door welk nieuw gedrag jouw interventie uitlokt, en waar in het systeem dat weer opduikt, voordat je ernaar handelt.
Lees meer over de Behavioural Design Methode →
Van schema naar effect

Vier fasen voor een theory of change die standhoudt

Een standaard theory of change stopt bij de causale keten en een eindevaluatie. Wij voegen daar twee scherpe stappen aan toe: het gedrag zelf ontwerpen, en vooraf doordenken wat de interventie verderop veroorzaakt. Sla een van de vier stappen over, en de theorie blijft een schema dat de praktijk niet overleeft.

1
Diagnose: welk gedrag moet er veranderen? Je begint bij wat de doelgroep echt doet, niet bij de aanname in het logisch model. Welk gedrag moet er anders, en welk doenvermogen, welke normen en welke drempels houden het huidige gedrag vast?
2
Ontwerp: maak het gewenste gedrag de makkelijkste keuze. Je ontwerpt de defaults, het aanmeldproces en de sociale norm zo dat het gewenste gedrag minder moeite kost dan het huidige, in plaats van te vertrouwen op de genoemde prikkel.
3
Voorspel: denk door tot de tweede en derde orde. Dit is de stap die de meeste theory of change-trajecten overslaan. Welk nieuw gedrag lokt jouw interventie uit? Wijkt de doelgroep uit naar een ander kanaal, een andere aanbieder, een ander deel van het systeem? Wie dat vooraf in kaart brengt, staat niet met de mond vol tanden bij de volgende vraag van de financier.
4
Evalueer: meet gedrag, geen uitgevoerde activiteiten. Hier gaat het vaak mis. Een evaluatie die alleen meet of de activiteiten zijn uitgevoerd zoals gepland, meet niets over de daadwerkelijke outcome. Kies vooraf een gedragsindicator, leg een nulmeting vast en kijk na een paar maanden of het gedrag echt is verschoven.
Bekijk hoe SUE dit met je programmateam aanpakt →
Wat beleids- en programmaprofessionals zeggen

Van gemeente Haarlem tot gemeente Amsterdam: ze toetsen hun logica daarna anders.

De beleids-, programma- en evaluatieprofessionals onder onze 10.000+ alumni hebben één ding gemeen.

De combinatie van theorie en praktijk trekt je echt uit je comfortzone. Altijd een bonus: de docenten zijn inspirerend en enthousiast. Ik ga dit gebruiken in mijn privé- en werkleven.

Kari-Anne Fygi
Kari-Anne Fygi
Redacteur - Gemeente Haarlem
★★★★★

Het was een geweldige manier om snel op de hoogte te komen van de nieuwste principes van gedragsverandering. Ik gebruik het aangereikte framework veel, het heeft mijn aanpak van vraagstukken totaal veranderd.

Demmy Onink
Demmy Onink
Product Developer a.i. - Gemeente Amsterdam
★★★★★

Gedragsverandering in dit format kan ik direct toepassen in mijn werk. Je kunt er zoveel mee, het is heel breed inzetbaar in elk vraagstuk waarin je een verandertheorie moet onderbouwen.

Marianne Veld
Marianne Veld
Onderzoeker Wet open overheid
★★★★★
De beste eerste stap

Leer een theory of change bouwen die de praktijk overleeft.

De Fundamentals Course leert je de volledige Behavioural Design Methode: van gedragsdiagnose tot interventieontwerp. Precies de laag die de meeste theory of change-trainingen missen. Online zelf te volgen, of als tweedaagse live training.

Fundamentals Course Behavioural Design voor theory of change professionals
Speciaal voor programmateams
9.3/10
beoordeling
EQAC
gecertificeerd
2 dagen
live variant
SUE Academy Fundamentals Course

De volledige Behavioural Design Methode

Je leert waarom de genoemde prikkel zelden op zichzelf werkt, hoe je een gedragsdiagnose maakt en hoe je een interventie ontwerpt via het SUE Influence Framework, inclusief het doordenken van de effecten voordat je uitrolt.

Twee manieren om te volgen
Online self-paced, individueel, op je eigen tempo Live, twee dagen, klassikaal in Amsterdam
Bekijk de Fundamentals Course → €1.190 Zie startdata

Wil je de theory of change van je eigen organisatie samen toetsen? Bekijk de incompany formats ↓

Theory of change voor teams en organisaties

Toets je theory of change met het hele team

Drie incompany formats, afhankelijk van hoe diep je wilt gaan en hoelang je wilt bouwen. Steeds toegepast op het programma of beleid dat in jullie eigen organisatie speelt.

Behavioural Design Masterclass programmateam
1 dag

Behavioural Design Masterclass

Een intensieve dag waarin je team de methode direct toepast op de eigen theory of change van jullie organisatie. Van gedragsdiagnose tot de eerste interventieontwerpen.

  • Incompany, op jullie locatie of in Amsterdam
  • Max 16 deelnemers
  • €7.990 ex BTW
Meer over de Masterclass →
Behavioural Design Sprint teamtraining programmateam
Populairste keuze
2 trainingsdagen + interviews

Behavioural Design Sprint

Twee intensieve trainingsdagen met interviews en prototypetests tussen de sessies. Jullie team leert de methode terwijl het die toepast op een echt programma of beleidsvraagstuk uit jullie organisatie.

  • Interviews tussen de sessies inbegrepen
  • Tot 8 of tot 20 deelnemers
  • €11.900 (t/m 8 pers.) of €17.900 (t/m 20 pers.) ex BTW
Meer over de Sprint →
Behavioural Design Learning Journey programmateam
A tot Z traject

Learning Journey

Een organisatiebreed traject van A tot Z, gefaciliteerd door een senior SUE facilitator. Voor organisaties die gedragswetenschap structureel willen inbedden in hoe ze een theory of change bouwen en testen.

  • Interviews, prototypes en effectmeting inbegrepen
  • Senior SUE facilitator gedurende het hele traject
  • Op maat, prijs op aanvraag
Bekijk Learning Journeys →
Waarom de SUE Behavioural Design Methode

Gedragswetenschap toepasbaar gemaakt voor mensen die een theory of change bouwen.

De meeste gedragswetenschappelijke kennis zit opgesloten in academische papers en adviesrapporten. SUE bouwde het Influence Framework, een praktisch stappenplan dat elke beleids- of programmaprofessional kan toepassen zonder wetenschappelijke achtergrond.

SUE Influence Framework: de krachten die gedrag en een theory of change bepalen
Geen academische theorie, je werkt in de training aan je eigen theory of change en gaat naar huis met een uitgewerkte interventie
Gebouwd op Kahneman, Cialdini en Thaler, wetenschappelijk onderbouwd maar toegankelijk voor practitioners
Eigen methode, het Influence Framework is nergens anders te leren, beschreven in de #1 Managementboek bestseller Gamechangers
16 jaar ervaring, van gemeenten en ministeries tot fondsen en ngo's: de methode is bewezen op de grootste beleids- en programmavraagstukken

SUE Behavioural Design was een echte ervaring die me anders naar gedrag liet kijken. Ze nemen je op een zeer pragmatische manier mee langs uitdagende thema's. Ik denk dat het Influence Framework veel problemen in de wereld zal oplossen. Het is meer dan alleen een methode, het is een fundamenteel andere manier van denken.

Eline Grouwels
Eline Grouwels
Founding partner - Umital
★★★★★
Springest
9.3/10
★★★★★
Google Reviews
4.8/5
★★★★★
gecertificeerd
EQAC gecertificeerd
Vertrouwd door
Gemeente Haarlem Gemeente Amsterdam Wet open overheid onderzoek Randstad
Verdiepende artikelen

Theory of change en gedragswetenschap uitgelegd

Diepgaande artikelen over de gedragswetenschap achter beleid, programma's en overheidscommunicatie, geschreven vanuit de praktijk van SUE.

Bekijk alle artikelen over nudging en beleid →
Veelgestelde vragen

Nog even dit

Een theory of change is een schema of verhaal dat in kaart brengt hoe en waarom een interventie tot een specifiek resultaat zou moeten leiden. Het legt de aannames, de beoogde activiteiten en de causale keten vast die daarnaartoe leiden.

Een logisch model somt input, activiteiten, output en outcome op in een rechte lijn. Een theory of change gaat verder en legt de onderliggende aannames uit: waarom de activiteit tot de outcome zou moeten leiden, en onder welke voorwaarden. Beide stoppen meestal bij het eerste-orde-effect en brengen zelden in kaart wat de interventie verder verandert.

Niet als losse facilitatiedienst. SUE voegt de laag toe die de meeste theory of change-trajecten overslaan: het echte gedrag achter het beoogde resultaat diagnosticeren, en de tweede en derde orde effecten voorspellen voordat de interventie wordt uitgevoerd. Heeft jouw organisatie al een theory of change, dan helpt de training bij SUE om die kritisch te testen en te versterken.

De Fundamentals Course start vanaf €1.190 online of €1.490 als tweedaagse live training. Voor teams ontwerpen we een incompany Masterclass vanaf €7.990, een Sprint vanaf €11.900 of een Learning Journey op maat.

Beleidsmedewerkers, programmamanagers, impact- en evaluatieprofessionals en iedereen bij een overheid, fonds of maatschappelijke organisatie die een theory of change bouwt of ernaar handelt. Je hebt geen voorkennis van gedragswetenschap nodig om te beginnen.

Een theory of change gaat er meestal van uit dat mensen reageren op de genoemde prikkel: als we informeren, kiezen ze anders. In de praktijk verloopt de meeste gedrag automatisch, via gewoontes, sociale normen en defaults, niet via een bewuste afweging. Zonder gedragslaag verklaart een theory of change de logica op papier, maar niet wat er echt gebeurt.

Klaar om te starten?

Een theory of change die de praktijk overleeft, is er ook voor gebouwd.

Van het schema op de slide naar het gedrag in het veld. De Behavioural Design Methode geeft je het kader om het te ontwerpen, en te voorspellen wat het teweegbrengt.

Bekijk de Fundamentals Course → Learning Journey voor jouw team →