De vergeetcurve: waarom je een training vergeet en hoe je leren ontwerpt dat blijft
Denk aan de beste training die je ooit hebt gevolgd. De energie in de zaal, het moment dat het kwartje viel, een notitieboek vol ideeën. En denk dan aan de maandag erna: je inbox, je overleggen, je deadlines. Hoeveel van wat je leerde, gebruikte je een maand later nog?
Voor de meeste mensen is het eerlijke antwoord: weinig. Dat ligt zelden aan motivatie of aan de trainer. Het ligt aan de vergeetcurve, en aan trainingen die stoppen op precies het moment dat het vergeten begint.
Wie mensen wil leren beïnvloeden, draagvlak wil creëren of gedrag wil veranderen, heeft daar weinig aan als het na een week weer weg is. Dus is de vraag die er voor L&D, leidinggevenden en iedereen die zelf een opleiding kiest echt toe doet: wat gebeurt er ná de laatste dag?
De vergeetcurve laat zien hoe snel je nieuwe kennis kwijtraakt als je haar niet opnieuw ophaalt. Hermann Ebbinghaus maakte haar in 1885 als eerste meetbaar: het grootste deel van wat je leert, ben je binnen een paar dagen kwijt. Elke keer dat je de stof opnieuw ophaalt, zakt de curve minder diep weg. Een training die beklijft is daarom ontworpen op de weken erna. Zo doen we dat bij SUE →
Wat is de vergeetcurve van Ebbinghaus?
De vergeetcurve is de grafiek van hoe snel je iets vergeet. De Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus leerde zichzelf reeksen betekenisloze lettergrepen aan en testte steeds hoeveel hij er na een uur, een dag of een week nog kende.[1] Uitgezet in een grafiek levert dat eerst een steile val op en daarna een lange, lage staart.
Ebbinghaus zag ook de uitweg. Elke keer dat hij de stof opnieuw ophaalde, zakte de curve minder diep weg en duurde het langer voor hij weer iets kwijt was. Daarmee legde hij de grondslag voor wat we nu spaced repetition noemen: oefenen met tussenpozen.
Leg die curve naast een gemiddelde trainingsdag en je ziet het probleem. Alle moeite gaat naar de dagen in de zaal. De weken erna, waarin de curve wegzakt, worden overgelaten aan de agenda van de deelnemer. Juist in die weken wordt beslist of een opleiding iets oplevert.
Wat zegt onderzoek over leren dat blijft hangen?
Na Ebbinghaus is er ruim een eeuw onderzoek gedaan naar leren dat beklijft. Vier bevindingen zijn voor iedereen die een training ontwerpt of kiest het belangrijkst.
Spreiden wint van stampen. Psycholoog Nicholas Cepeda en zijn collega's analyseerden in 2006 meer dan driehonderd experimenten.[2] Hun conclusie: verspreid oefenen wint het van alles in één keer leren, in honderden experimenten en bij uiteenlopende tijdsintervallen. Twee intensieve dagen leggen een stevige basis. Wat daarna gebeurt, bepaalt of die basis blijft staan.
Zelf ophalen wint van herlezen. Henry Roediger en Jeffrey Karpicke van Washington University in St. Louis lieten studenten een tekst herlezen of zichzelf erover overhoren.[3] Herlezen voelde effectiever. Een week later wisten de studenten die zichzelf hadden overhoord veel meer. Kennis die je zelf uit je hoofd haalt, blijft beter hangen dan kennis die je opnieuw leest.
Moeite maakt het blijvend. Robert Bjork van UCLA noemt dit desirable difficulties: het leren dat moeite kost, is meestal het leren dat blijft.[4] Wat makkelijk voelt, verdwijnt vaak het snelst. Een training waar iedereen tevreden en ontspannen uitloopt, is daarom niet per se een training die werkt.
Oefening maakt van losse kennis één geheel. Barbara Oakley en Terrence Sejnowski beschrijven in Learning How to Learn (2018) hoe herhaald oefenen losse stukjes kennis laat samensmelten tot één patroon dat je brein in één keer kan oproepen, een chunk.[5] Je kent het van autorijden. In je eerste les vroegen spiegel, richting aangeven, koppeling en gas allemaal je volle aandacht. Een paar jaar later rijd je naar huis terwijl je een gesprek voert.
Het doel van een training is dat kennis verhuist van het trage naar het snelle denken. Dat gebeurt niet in de zaal.
In de termen van Daniel Kahneman: de kennis verhuist van Systeem 2 naar Systeem 1. Die verhuizing vindt plaats in de weken en maanden na een training, door herhaald, verspreid en inspannend toepassen op echte situaties. Precies de periode die de meeste trainingen aan het toeval overlaten.
Hoe ontwerp je een training die blijft hangen?
Een training die blijft hangen ontwerp je op de vergeetcurve. Dat betekent dat je de weken na de training net zo serieus neemt als de dagen zelf. Vijf ontwerpkeuzes maken het verschil, of je nu L&D-adviseur, teamleider of manager bent.
1. Laat mensen op hun eigen vraagstuk werken. Kennis die meteen iets oplost dat iemand belangrijk vindt, wordt vaker opnieuw gebruikt. Een verzonnen casus voelt veilig, maar levert na afloop geen aanleiding op om terug te komen. Een echt vraagstuk wel: dat ligt maandag nog op je bureau.
2. Spreid het programma. Plan terugkommomenten na een week, een maand en een kwartaal, in plaats van alles in één blok. Die momenten zijn het opnieuw ophalen waar Ebbinghaus en Cepeda het over hebben.
3. Laat ophalen in plaats van herhalen. Een samenvatting rondsturen voelt nuttig, maar is herlezen. Vraag deelnemers liever om uit te leggen wat ze toepasten, wat werkte en wat niet. Dat kost meer moeite, en daarom blijft het.
4. Maak het moeilijk op de goede manier. Laat mensen zelf eerst nadenken voordat ze het antwoord krijgen. Een rollenspel met een kritische collega is ongemakkelijker dan een filmpje kijken, en leert meer.
5. Ontwerp de weken erna als gedrag. Toepassen na een training is gedrag, en gedrag ontstaat pas als de omstandigheden het makkelijk maken. Wie zorgt voor de aanleiding om terug te komen? Wat helpt als de agenda volloopt? Voor teams werkt dat het best als toepassen in het programma zelf zit; hoe we dat incompany doen, lees je op de pagina over incompany training.
Volg je zelf een training? Dan gelden dezelfde regels. Kies vooraf één vraagstuk waarop je het geleerde gaat toepassen, zet drie momenten in je agenda om erop terug te komen, en leg wat je leerde in je eigen woorden uit aan een collega.
Hoe SUE de weken na de training ontwerpt
Bij SUE ontwerpen we gedrag. Dus stelden we onszelf dezelfde vraag die we onze klanten stellen: wat houdt mensen tegen om toe te passen wat ze geleerd hebben, en wat zorgt ervoor dat ze het wel doen? Om die vraag te beantwoorden, gebruikten we onze eigen SUE | SWAC Tool©. Gedrag ontstaat als vier voorwaarden samenkomen, en die hebben we alle vier in onze manier van opleiden ingebouwd.
Spark: via de Behavioural Design Club krijg je steeds een duwtje om Behavioural Design toe te passen. Want: je leert een methode die je in je eigen praktijk toepast, op iets dat jij wilt beïnvloeden of verbeteren. Again: je SUE AI Mentor is er wanneer jij terugkomt, en je krijgt uitnodigingen voor webinars, hackathons en alumnidagen. Can: geen losse theorie, maar gedragswetenschap vertaald naar de praktijk, met tools en templates.
Het resultaat is de SUE | Own It Learning Loop©, de leermethode van SUE | Behavioural Design Academy. Hij heeft vier stappen die je steeds opnieuw doorloopt. Bij Get it zie je waarom mensen doen wat ze doen. Bij Do it pas je de methode toe op je eigen vraagstuk. Bij Sharpen it kom je terug tot het zit, en daar houden de meeste trainingen op. Bij Own it doe je het zonder erover na te denken, en begint de loop opnieuw bij je volgende vraagstuk.
Bij Sharpen it hoort de SUE AI Mentor. Hij overhoort je, speelt een klant, collega of scepticus, en daagt je werk uit met een ethische toets. Hij geeft hints, geen oplossingen. Dat is een bewuste keuze: onderzoek van Hamsa Bastani en collega's van Wharton uit 2025 liet zien dat scholieren die met de gewone ChatGPT oefenden, daarna slechter scoorden op de toets.[6] De AI deed het denkwerk, hun brein niet.
Veelgestelde vragen over de vergeetcurve en training
Wat is de vergeetcurve van Ebbinghaus?
De vergeetcurve laat zien hoe snel je nieuwe kennis kwijtraakt als je haar niet opnieuw ophaalt. De Duitse psycholoog Hermann Ebbinghaus maakte vergeten in 1885 als eerste meetbaar. Het grootste deel van wat je leert, ben je binnen een paar dagen kwijt. Elke keer dat je de stof opnieuw ophaalt, zakt de curve minder diep weg.
Waarom vergeet je zo snel wat je in een training leert?
Omdat het brein kennis die niet opnieuw wordt opgehaald snel laat wegzakken. De meeste trainingen stoppen precies op het moment dat het vergeten begint: na de laatste dag. Herhaling met tussenpozen en actief ophalen remmen dat af.
Wat is spaced repetition?
Spaced repetition is oefenen met tussenpozen. Elke keer dat je kennis opnieuw ophaalt, vergeet je haar daarna langzamer. Een meta-analyse van Nicholas Cepeda en collega's over meer dan driehonderd experimenten liet zien dat verspreid oefenen het wint van stampen.
Hoe zorg je dat een training blijft hangen?
Laat deelnemers op hun eigen vraagstuk werken, spreid het oefenen over weken, laat ze kennis zelf ophalen in plaats van herlezen, en plan vooraf wat er na de training gebeurt: een aanleiding om terug te komen en iemand of iets die helpt als de agenda volloopt.
Wat is de SUE | Own It Learning Loop©?
De leermethode van SUE | Behavioural Design Academy. Hij bestaat uit vier stappen, Get it, Do it, Sharpen it en Own it, en is ontworpen met Behavioural Design zodat je wat je leert ook echt blijft toepassen. Lees meer over de leermethode →
Wat er na de laatste dag gebeurt
Wie trainingen vergelijkt, vergelijkt meestal de dagen in de zaal: het programma, de trainers, de locatie. De vergeetcurve laat zien dat je beter kunt vragen wat er in de weken erna gebeurt. Werk ik aan mijn eigen vraagstuk? Wanneer kom ik terug? En wie helpt me als mijn agenda volloopt?
Want daar draait het uiteindelijk om: niet weten hoe het moet, maar niet meer anders kunnen kijken.